Ergens in Europa ligt een streek, waar sinds mensenheugenis dier en mens leven in het meedogenloze ritme van seizoenen. Al sinds de laatste ijstijd trekken miljoenen dieren van zuid naar noord,van noord naar zuid. Van heet naar koel in het voorjaar, van kil naar aangenaam in het najaar.

Dit jaarlijks ritme domineerde tot in het recente verleden het landleven in Spanje, ondersteund met meer dan 125.000 kilometer aan paden en wegen. Deze 'Cañades Reales' zijn vanaf 1273 beschermd door een koninklijk decreet van Alphons de Tiende, koning van Castillië. Zijn besluit garandeert een grondwettelijk recht van overpad aan herder en kudde.

Aanleiding: verwoestijning
De Transhumancia was een bijna vergeten traditie, waarover alleen de ouden nog spreken. Een traditie die langs een omweg weer actueel is geworden, omdat een groot deel van het Spaanse binnenland tot woestijn dreigt te verworden. De Transhumancia draagt bij aan verbetering omdat door het vroege vertrek de jonge aanplant niet meer kaal wordt gegeten. De verplaatsing van de dieren bemest bovendien het land.

Transhumancia, een samenstelling uit het Latijn voor 'verder' en 'vuurplaats maken', is meer dan een gewoonte om vee te verplaatsen uit bescherming tegen een extreem klimaat. Het staat voor een van onze eerste vormen van samenleven, waarbij de mens leeft binnen de regels en wegen van de natuur. De plaats van de mens verschaft hem slechts een beperkt leiderschap, in een strikte hiërarchie tussen omgeving, klimaat en de eigen kudde, waarmee elke herder onlosmakelijk verbonden is. De band met schaap, hond en ezel staat daarbij nadrukkelijk naast de persoonlijke identiteit.

Wij, nomaden
Na de laatste ijstijd kon de mens veilig zijn holen verlaten; in een nieuw bestaan als nomaden vormde de plaats van de kudde een nieuw ankerpunt. Het volgen van de jaarlijkse trek van deze kudde naar koelere of aangenamere oorden was letterlijk een natuurlijk proces. De overgang naar akkerbouw op één plaats betekende dat de jaarlijkse trek slechts door een deel van de stam kon worden uitgevoerd: de herders. Inmiddels hebben akkerbouw, urbanisatie en technologie geleid tot onze huidige complexe samenleving. De herder, de nomade in ons, is echter nooit verdwenen.

De wortels van deze schijnbaar eindeloze trek gaan daarmee dieper dan we zelf willen erkennen. Het inspireerde ons tot het maken van een boek, dat zal gaan over een eeuwenoud bestaan dat verloren leek. Over idealen en economische motieven. Over het tijdelijk leven als nomaden. Over nieuwe vriendschappen.

Een woord van waarschuwing tot slot. Wie binnentreedt in de wereld van de Transhumancia, beseft al snel: deze deur gaat nooit meer dicht. Goede reis!

Ellen Altenburg 
Rob Punselie